Japonya değişim karşısında — Mono no aware, wabi-sabi ve geçiciliğin sanatı

« 散る桜 残る桜も 散る桜 »

« Dökülen kirazlar. Kalan kirazlar — onlar da dökülecek. »

— Ryōkan (1758-1831)

Geçiciliğin adası

Japonya istikrarsızlık üzerine inşa edilmiş bir ülkedir. Depremler, tayfunlar, yanardağ patlamaları, tsunamiler — yeryüzünün kendisi sabit kalmayı reddeder. Japonlular kalıcılığa inanma lüksüne sahip olmamışlardır. Toprak onlara bunu yasaklamıştır.

Bu jeolojik istikrarsızlıktan dünyada benzersiz bir duyarlılık doğmuştur: güzelliğin kaybolmaktan ayrılmaz olduğu bilinci. Çiçek açan bir kiraz ağacı, yapraklarını kaybedeceği gerçeğine rağmen güzel değildir — tam olarak ÇÜNKÜ onları kaybedeceği için güzeldir. Kiraz ağaçları yıl boyunca çiçek açsaydı, kimse durarak onlara bakmaz.

Yi King bunu derinlemesine anlar. 55 numaralı heksagram, Feng (豐), Bereket, maksimal dolgunluk anıdır — dolunay, yaz gündönümü, kusursuz çiçeklenme. Ve yorum şöyle der: « Güneş zirveye ulaştığında düşmeye başlar. Ay dolunay olduğunda azalmaya başlar. Bundan üzülme — bu göklerin ve yeryüzünün hareketidir. »

Bu hanami — kiraz çiçeklerini seyretme — heksagrama dönüştürülmüştür. Dolgunluk kalıcı bir durum değildir. Bu bir anı. Ve tüm geçiciliğinde de, tam bu an değerlidir.

Mono no aware: geçişin yapıntı güzelliği

Mono no aware (物の哀れ), 18. yüzyılda bilgili Motoori Norinaga tarafından resmileştirilen, ancak kökleri Man'yōshū'ya (8. yüzyıl, en eski Japonca şiir antolojisi) uzanan estetik ve felsefi bir kavramdır. Tam anlamıyla « şeylerin patetiği » veya « şeylere karşı duyarlılık », mono no aware dünyanın geçici güzelliğinin karşısında hissettiğimiz tatlı-acı duygudur.

Sonbahar alacakaranlığı. Bir melodinin son notu. Çok hızlı büyüyen bir çocuğun gülümsemesi. Fincanda soğuyan çay. Mono no aware üzüntü değildir — burada olan, yarın olmayacak olan şeye karşı duyulan duyarlı şükrandır.

Yi King'in her çekmesi mono no aware'nin bir eylemidir. Aldığınız heksagram eşsizdir — bu kesin konfigürasyon, bu kesin sorunun cevabı olarak, hayatınızın bu kesin anında, asla bu şekilde tekrarlanmayacaktır. Hatta aynı heksagramı iki kez alsanız bile, siz artık aynı kişi değilsiniz, sorunuz artık aynı ağırlığı taşımamaktadır ve bağlam değişmiştir. Heksagram bir kiraz çiçeğidir — dikkatlice bakın, çünkü değişecektir.

Wabi-sabi: kusurlu olanın güzelliği

Eğer mono no aware geçiciliğin bilinci ise, wabi-sabi (侘寂) kusursuzun kutlamasıdır. Altınla onarılmış çatlak çay kasesi (kintsugi). Hiçbir çizgisi düz olmayan çiçekli bahçe. Hava tarafından yıpranan ahşap. Pas. Asimetri.

Wabi-sabi şöyle der: mükemmellik ölüdür. Kusurbuluk canlıdır. Tamamlanmış olan artık sunacak bir şeyi yoktur. Yarım kalmış, tamamlanmamış, dönüşüm halinde olanlar — işte bu vibrasyon yapar.

« Aceminin zihninde çok fazla olasılık vardır. Ustanın zihninde çok az vardır. »

— Shunryu Suzuki, Zen Aklı, Yeni Akıl (1970)

64 numaralı heksagram, Wei Ji (未濟), Tamamlanmadan Önce, wabi-sabi'nin tüm biçimidir. Bu Yi King'in SON heksagramıdır — ve şöyle der: « Henüz bitmedi. » Kitap bir nokta ile bitmez. Bir çizgi ile biter ve bu çizgi değişir, durum yarım kalır, dönüşüm sözü verilir. Yi King tamamlanmanın mükemmelliğini reddeder. Yarım kalanın güzelliğini tercih eder.

Dikkat çekici bir gerçek: Deshimaru hiçbir zaman Avrupa'lı öğrencilerinden hiçbirine shiho — ustadan öğrenciye resmi aktarım — yapmamıştır. Bazıları bunda başarısızlığı görür. Diğerleri bunda verebileceği en büyük zen dersini görür: kimseye bağlı olmayın. Oturun. Gerçek uygulamada, sertifikada değil.

Kintsugi — çatlamış seramikleri altın tozunun karışık olduğu siyah cilalı bir madde ile onarma sanatı — Yi King'in en güzel metaforu. Çatlak gizlenmez. Vurgulanır. Altınlanır. Kutlanır. Benzer şekilde, Yi King'in değişen çizgileri heksagramdaki kusurlar değildir — bunlar değişimin gerçekleştiği en değerli dönüşüm noktaları, gerçekliğin altın damarlardır.

Kaizen: Japon değişiminin diğer yüzü

Ancak Japonya sadece temasa ve kabullenişten ibaret değildir. Kaizen (改善) ülkesidir — sürekli iyileştirme. Sözcük 改 (kai, « değişim ») ve 善 (zen, « iyi ») karakterlerinden oluşur — tam anlamıyla « iyi değişim ». Bu, Toyota, Sony ve Honda'yı dünya endüstrisinin zirvesine taşıyan felsefedir.

Kaizen şöyle der: her süreç iyileştirilebilir. Devrim yoluyla değil, günlük, metodolojik, yorulmak bilmez küçük adımlarla. Burada bir ayarlama, orada bir optimizasyon. Günden güne. Yıldan yıla. Küçük değişimlerin toplamı radikal bir dönüşüm yaratana kadar.

46 numaralı heksagram, Sheng (升), Yukarıya Doğru İtme, Yi King'in kaizen'idir. Ahşap Topraktan aşağıda büyür — yavaş, organik, bitki benzeri büyüme. Ağaç bir günde büyümez. Milimetre milimetre büyür, günden güne, ve bir sabah gözünü kaldırırsınız ve muazzam boyutadadır. Yorum şöyle der: « Yukarıya doğru itme en yüksek başarıyı elde eder. » Parlak hamlenin görkemli başarısı değil, durmaksızın ilerleyenin sabırlı başarısı.

Japonya mono no aware (geçiciliği kabullenme) ile kaizen (değişimi yönetme) arasındaki sentezi başaran tek ülkedir. Başarı elde etmek için günde çalışmaya DEVAM etmek. Bu bir çelişki değildir — bu tam bilgelik. Yi King her ikisini de içerir: heksagram 52 (Dağın Durağanlığı) VE heksagram 1 (Göğün yaratıcı enerji).

Dogen Gyoji'yi belirtmek!

Dōgen ve zaman-varoluş

Dōgen Zenji (道元禅師, 1200-1253), Japonya'daki Sōtō Zen okulunun kurucusu, mutlak radikalliği ile zamanın bir felsefesini geliştirmiştir. Shōbōgenzō'da şöyle yazı:

« Zaman varlıktır. Varlık zamandır. Her an kendinde tamamdır. Yakacak odun kül olmaz. Yakacak odun yakacak odundur. Kül kuldür. Her birinin kendi öncesi ve sonrası vardır. »

Bu çarpıcı bir ifadedir. Dōgen değişimi inkar etmez — değişimin bir durumdan başka bir duruma geçiş olduğu fikrini inkar eder. Odun « olmaz » kül. Odun, tam olarak, VARDIR. Kül, tam olarak VARDIR. Her an tam bir heksagram, başka bir heksagrama doğru bir adım değildir.

Yi King, Dōgen aracılığıyla okununca, geleceği tahmin eden bir kitap değildir. Bugünü yansıtan bir aynadır — bu an, tüm dolgunluğu ile, tam çizgileri ve kırık çizgileri, devam eden mutasyonları ve görünen durağanlığı ile. Gelecek başka bir yerde değildir. Burada, şimdi, değişen çizgide.

Ekikyō: Japon tarzında Yi King

Yi King, Kore ve Çin aracılığıyla, Japonya'ya muhtemelen 6. yüzyılda, Budizm ve Konfüçyüzm ile birlikte ulaşmıştır. Japonca'da, Yi King'e Ekikyō (易経) adı verilir — aynı Çin karakterleri Japonca okunur.

Yi King'in Japon kültürü üzerindeki etkisi ayrık ama derin. Yin ve yang (in ve yō Japonca'da) kavramı, Japon estetik, mutfak, mimari ve geleneksel tıbbını ıslatır. Üç çizgilerin trigram formları Japon feng shui (fūsui, 風水) içinde bulunur. Dövüş sanatları — kendō, jūdō, aikidō — Yi King'in resmileştirdiği tamamlayıcı zıtlıkların dinamiği üzerine kuruludur.

Morihei Ueshiba'nın aikidōu, Yi King'in ruhunu en sadık bir şekilde ortaya koyan dövüş sanatı olabilir. Aikidō'nün temeli ilke, rakibin gücüne direnmek değil, onunla uyumlaşmak — onu yeniden yönlendirmek, dönüştürmek. Bu Çin wuwei değildir, ama aynı ilkedir: zorlamak değil, akışla uyumlaş, çatışmayı dansa dönüştür.

Yi King'in Japonya için mesajı

Her ülkenin bir heksagram alması gerekseydi, Japonya heksagram 22, Bi (賁), Zarafet alır. Dağın altındaki Ateş — iç ışık dış formları aydınlatan. Süs olmaktan değil, açıklık sayesinde doğan güzellik. Heksagram olarak wabi-sabi.

Ama Japonya ayrıca heksagram 51, Zhen (震), Sarsıntı alırdi — Gök gürültüsü. Uyandıran, yok eden, yeniden inşa etmeye zorlayan deprem. Japonya, Gök gürültüsünün her an çarpabileceğini bilir. Ve bu bilinç — bu deprem işareti altında yaşam — Japon kültürüne benzersiz derinliğini verir.

Her kiraz ağacının sonuncuymış gibi yaşayın. Yarın önemli gibi çalışın. Geçiciliği kabullenin VE kararlılıkla davranın. Bu Japonya'nın dersi. Bu Yi King'in dersidir.

« Değişim dünyasında, tek kalıcı şey değişim kendisidir. »

Japonlar bunu bilir. Toprakları onlara her gün hatırlatır.